Czy wiesz, jak podejście wyprzedzające swoje czasy może zmienić współczesną edukację dzieci? Zapraszamy do odkrycia tajemnic metody Montessori, która od ponad stulecia inspiruje do tworzenia środowiska sprzyjającego samodzielnemu odkrywaniu świata przez najmłodszych.
Spis treści
Czym jest pedagogika Montessori?
To pedagogika oparta na dokładnej obserwacji dziecka, jego zachowań i potrzeb. W efekcie dzieci uczą się tego, co je w danym momencie interesuje i każde dziecko podąża za własnym wewnętrznym przewodnikiem. Zadaniem dorosłego jest wspierać ten naturalny proces uczenia. Metoda montessori, choć powstała 100 lat temu, jest wciąż aktualna.
Maria Montessori
Maria Montessori żyła w latach 1870-1952 i była jedną z pierwszych kobiet we Włoszech, która ukończyła studia medyczne (a wcześniej też matematyczne i przyrodnicze) na Uniwersytecie Rzymskim. Była lekarką, nauczycielką, filozofką i antropolożką, która stworzyła „pedagogikę wychodzącą od dziecka”.
Metoda montesori była rewolucyjną w edukacji i wychowaniu dzieci
Podejście Marii Montessori do dziecka, wyprzedzające czasy, w których żyła, jest nadal bardzo aktualne. Wtedy była to rewolucja. Na początku XX wieku powstało kilka koncepcji wychowawczych, które negowały dotychczasowy model szkolny – siedzenie w ławkach i bierne wysłuchiwanie wykładów dawanych przez dorosłych. Jedną z nich była właśnie metoda Montessori, która znana i stosowana była przed wojną także w Polsce (wpływając na pracę i zmianę podejścia do dzieci także i naszych środowisk). Po wojnie zainteresowanie zniknęło, by zacząć wracać z końcem lat osiemdziesiątych, czyli dość niedawno.
Główne założenia
Poniżej przeczytasz o założeniach pedagogiki Montessori – tych aspektach, które moim zdaniem są najważniejsze z perspektywy rodzica.
W pedagogice montessori najważniejsze jest dziecko
Dr Maria Montessori uważała, że najważniejsze jest traktowanie dziecka z takim szacunkiem, jakim darzymy osoby dorosłe.
Wszystko opiera się na dziecku – tym jednym, indywidualnym, jego potrzebach i możliwościach (także gdy dziecko jest niepełnosprawne), tym czym ono się w tej chwili interesuje. To właśnie dziecko pokazuje dorosłemu, jak należy się uczyć świata, a my mamy tylko obserwować i podsuwać ciekawe materiały do pracy/zabawy.
Każdy rodzic stwierdzi, że jego dziecko jest dla niego najważniejsze (bo to prawda!), ale ta metoda pokazuje, że można dostosować się do potrzeb dziecka bardziej, niż nam się kiedykolwiek wydawało. I prawdopodobnie to właśnie powoduje, że Montessori zdobywa sobie coraz liczniejsze grono zwolenników.
Najważniejsze jest dziecko, jego właściwości i rozwój, jak i również odpowiednio przygotowane warunki, aby wyłonił się i został wykorzystany cały jego potencjał.
Przygotowanie otoczenie
Odpowiednio przygotowane otoczenie to jest coś, co diametralnie zmienia postawę dziecka (i dorosłego także). Na pewno bywałaś w różnych przestrzeniach, budynkach, pomieszczeniach i w zależności od tego, jak wyglądały, czułaś się mniej lub bardziej komfortowo. Wiadomo, każdemu podoba się co innego, ale istnieje kilka reguł, czy zasad, które sprawdzają się zawsze i wszędzie, a zwłaszcza w przypadku dzieci.
Pomieszczenia, w których przebywają, powinny być:
- jasne i dobrze oświetlone: jasne ściany i dużo światła dziennego, kolor w mieszkaniu ma też wpływ na zachowanie i samopoczucie;
- piękne – przez pokazywanie ładnych przedmiotów kształtujemy poczucie piękna, dobry gust, lubimy otaczać się pięknymi przedmiotami;
- uporządkowane: dziecko chłonie jak gąbka, uczy się poprzez naśladowane, jeśli widzi, że rodzice utrzymują porządek i że każda rzecz ma swoje miejsce, to samo zacznie się do tego stosować (Ignaś ma 17 miesięcy i odkłada buty i swoją czapkę na ich miejsce, gdy wracamy ze spaceru);
- niezagracone – im mniej tym lepiej, mało rzeczy pozwala lepiej je „ogarniać” i szybciej porządkować, łatwiej też wtedy o nadanie konkretnego miejsca każdemu przedmiotowi;
- dostępne dla dziecka: wszystko, co może być przez nie używane, jest na jego wysokości – umywalka, nocnik/toaleta, łóżko, ubrania do przebrania, zabawki, przybory kuchenne, książki, przekąski, kubek, talerz, krzesło, itd;
- jego – każde dziecko ma swoją przestrzeń i w zależności od możliwości może to być pokój, fragment pokoju albo jego własna półeczka;
- widoczne – zabawki/pomoce (ale też przedmioty codziennego użytku) są przechowywane tak, że są widoczne. Nie ma miejsca na duże pudła czy skrzynie, w których wymieszane są wszystkie zabawki. Dużo lepszym rozwiązaniem jest wyekspononowanie kilku zabawek, które akurat najbardziej interesują dziecko w danym momencie i wymiana ich co np.: tydzień, na otwartych półkach. Niektóre zabawki da się postawić na półce po prostu, inne, wieloelementowe, można położyć na płytkiej tacce, albo w ładnym koszyczku. Dziecku łatwiej się skupić i podjąć decyzję, gdy ma mniejszy wybór i widzi wszystko, co jest dostępne. Łatwiej też utrzymać porządek, gdy zabawek „na widoku” jest osiem, a nie pięćdziesiąt;
- ewoluujące – dziecko rośnie i się zmienia, ma inne potrzeby, przestrzeń powinna się do tego dostosowywać – inaczej będzie wyglądać miejsce dla noworodka, a inaczej dla roczniaka.
Wszystko to po to, by wykorzystać cały potencjał dziecka – to właśnie odpowiednio przygotowane otoczenie jest najlepszym nauczycielem – bodźcem do rozwoju dziecka.
Pomoce, materiały i zabawki
Nie byłoby też otoczenia bez odpowiednich materiałów. W pedagogice Montessori mówi się o „pomocach” i „materiale”, z którym dziecko „pracuje”, a nie o „zabawkach”, którymi się „bawi”. Wynika to z przekonania, że dziecko wykonuje pracę, bo spędza swój czas na wykonywaniu zadań, które doprowadzają je do pewnego zamierzonego celu. I choć wiele osób przyzna, że to tylko semantyka, to moim zdaniem takie specyficzne nazewnictwo zwraca uwagę na to, że działania wykonywane przez dzieci nie są byle czym i buduje większy szacunek do ich osoby.
Maria Montessori stworzyła zestaw pomocy, które miały określone cechy, wspierały rozwój konkretnych umiejętności i były prezentowane dzieciom w określony sposób. Najbardziej znane z nich to różowa wieża, ruchomy alfabet, czy złoty materiał.
Materiały Montessori posiadają kilka cech:
- są proste, estetyczne, precyzyjnie wykonane;
- są często wykonane z naturalnych materiałów – drewna, metalu i tkanin;
- mają korektę błędu – dziecko może samo skontrolować, czy poprawnie wykonało zadanie;
- są dostosowane do etapu rozwoju, na jakim znajduje się dziecko;
- interesują dziecko;
- stopniują trudność;
- są najczęściej tak skonstruowane, by naraz prezentować tylko jedną umiejętność/rodzaj wiedzy, co sprzyja koncentracji;
- dotyczą konkretu (od tego się zaczyna), ale można pracować na nich też w sferze abstrakcji.
Takie cechy mogą posiadać również typowe zabawki i to takie powinniśmy dawać naszemu dziecku. Samochody, czy klocki LEGO nie są materiałem Montessori, a jednak trudno nie dostrzec wartości jaką ze sobą niosą.
Czego nie ma najpierw w zmysłach, tego nie ma później w umyśle.
Maria Montessori
Czego nie warto dawać dziecku? Warto wykluczyć z grona zabawek popularne „grajki” – zabawki interaktywne, które naraz grają, śpiewają, tańczą i świecą: kupujący myśli, że im więcej opcji, tym lepiej, a jest wręcz przeciwnie. Multum wrażeń doprowadza do przebodźcowania dziecka: zmęczenia, płaczliwości, problemów z koncentracją, ze snem, itd. (i tym samym zmęczenia rodziców). Tak samo jest z telewizorem czy tabletem.
Decydujące pierwsze lata
„Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci” – polskie przysłowie, z którym zgodziłaby się także Maria Montessori. Według niej, decydujące jest sześć pierwszych lat życia dziecka. To wtedy kształtują się główne cechy charakteru i zachowania, model relacji z otoczeniem, a także inteligencja. Małe dziecko ma ogromne możliwości uczenia się, tzw. „chłonny umysł”, który chłonie jak gąbka wszystko, co mu się podsunie.
Okres od 0 do 6 lat to okres najbardziej chłonnego umysłu, czyli największych możliwości uczenia się.
To nie jest tylko zdanie M. Montessori, ale także innych pedagogów. Wiele osób zwraca uwagę na to, że im młodsze dziecko uczy się pływać, z tym większą łatwością mu to przychodzi (pierwsze miesiące spędziło w łonie matki w środowisku wodnym). Tak samo jest z językami – to wtedy występuje „faza wrażliwa” na przyswajanie języka i dziecko szybko uczy się np.: poprawnej wymowy i akcentu, z którym mają problem osoby dorosłe. Małe dziecko, które osłucha się z dźwiękami, jest w stanie je prawidłowo „usłyszeć” i wyartykułować – przykładem może być np.: charakterystyczne francuskie „r”.
Aktywność to rozwój
Małe dziecko jest w ciągłym ruchu, bo ma taką potrzebę i jest to naturalna dla niego droga rozwoju. Cały czas wykonuje jakąś pracę, jest w tym niestrudzone, potrafi wytrwale powtarzać jedno i to samo działanie (np.: otwieranie szuflady), aż osiągnie w nim perfekcję. Decyduje się na robienie czegoś spontanicznie. Samo sobie organizuje uczenie przez działanie i jest to dla niego najefektywniejszy sposób przyswajania wiedzy.
Pierwsze umiejętności zdobywane przez dziecko dotyczą właśnie ruchu – całego ciała, a także ruchu poszczególnych kończyn, w tym precyzyjnego manipulowania dłońmi. Dlatego dziecko potrzebuje miejsca, gdzie mogłoby ćwiczyć motorykę dużą i małą, i nie tylko siedzieć w domu 🙂 Obcowanie z przyrodą też jest bardzo ważne.
Dziecko jest niestrudzone, nie boi się wysiłku, lecz stale go poszukuje i wytrwale realizuje podjęte działania.
Pedagogika Montessori to wolność wyboru
Często można usłyszeć, że pedagogika Montessori to taka, w której dziecko robi co chce. Jest to trochę prawda i trochę nieprawda. Dziecko ma pozostawioną pewną wolność wyboru, ale też dokładnie zna granice tego, na co może sobie pozwolić.
Dziecko ma prawo do decydowania o tym, kiedy jest głodne, a kiedy chce spać (przygotowane otoczenie pozwala mu na samodzielne zaspokojenie tych potrzeb). Szanuje się to, że każde dziecko ma indywidualną osobowość, a więc może wybrać materiał do pracy, którym jest akurat zainteresowane i realizować go w swoim tempie, czy to wolno, czy szybko. Jeśli chce ćwiczyć zapinanie guzików na koszuli, może to robić, nawet dzień w dzień przez tydzień, jeśli tylko będzie chciało.
Dziecko może też wybrać miejsce, w którym chce pracować: dywanik na podłodze, stolik, itd. Może też zdecydować, czy pracować samodzielnie, czy z innym dzieckiem (w domu, gdy jest rodzeństwo, lub w przedszkolu). To dziecko mówi, kiedy zakończyło daną czynność. Dorosły stara się mu nie przerywać chwili koncentracji (czyli czasem czeka zanim wyjdą razem na spacer).
Wytyczanie granic
Z drugiej strony dziecko wie, czego mu nie wolno. Ma jasno postawione granice, nawet jeśli chodzi o pracę z materiałem: do pewnego stopnia może się bawić różową wieżą w wymyślony przez siebie sposób. Jednak jeśli zamiast ustawiać wieżę, będzie jeździć nią jak pociągami, to warto wymienić wieżę na coś, co będzie odpowiadało jego potrzebom poruszania elementami w poziomie.
W domu te granice to oczywiście pewne reguły: nie manipulujemy przy gniazdkach kontaktowych, nie bijemy innych osób. Montessori to nie jest bezstresowe wychowanie, ustalonych zasad trzeba się trzymać. To daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i pewnej stałości. Nie ma tu kar i nagród (bo to powoduje raczej walkę o władzę w rodzinie niż efekt, jakiego spodziewa się rodzic, który je stosuje), nie ma zawstydzania i upokarzania dziecka. Kiedy latorośl zachowuje się nie tak, jak trzeba, rozmawiamy. Pomagamy mu zrozumieć jego zachowanie (np.: gniew z powodu zabrania zabawki) i nauczyć rozwiązywać problem (lub rozwiązać za nie poprzez zmiany w otoczeniu).
Uczymy dziecko dobrych manier, żeby potrafiło żyć w zgodzie ze społeczeństwem (to też pewne granice, normy zachowań, których przestrzegamy). Traktujemy dziecko tak, jak sami byśmy chcieli być traktowani, czyli z wzajemnym szacunkiem. Mówimy spokojnym, cichym głosem, nie krzyczymy.
Ciekawym jest, że w przedszkolach Montessori(ale przecież można też to robić w domu), dzieci biorą udział w lekcji ciszy – uczą się „robić” ciszę właśnie, stan, w którym łatwo się skupić. A przecież gdy myślimy o przedszkolaku, to zazwyczaj wyobraźnia buduje obraz biegającego, roześmianego, rozgadanego małego człowieka.
Samodzielność
Pedagogika Montessori i samodzielność dziecka to… to samo 🙂 To jeden z fundamentów, bo rozwijanie samodzielności to budowanie wiary we własne możliwości. Na początku chodzi o samodzielne ubranie się, nakarmienie, umycie, ale potem ta samodzielność przechodzi też na inne obszary. Dziecko będzie dumnie stawiać czoło nowym wyzwaniom i chętnie zdobywać kolejne umiejętności na drodze do samodzielności. Ono SAMO kupi bilet, zrobi zakupy, zaplanuje wycieczkę do zoo, wybierze studia, zdobędzie pracę i pójdzie do szefa pewne siebie negocjować podwyżkę.
Pomóż mi samemu to zrobić.
Maria Montessori
Dużo czynności, które są proponowane dzieciom, jest związanych z codziennym życiem – uczą „życia praktycznego”. Szczególnie popularne i lubiane są działania w kuchni (każda mama tego doświadcza, gdy nosi swojego bąbla na biodrze, gotując obiad). Trzylatek robi jajecznicę od A do Zet (tak, mama czy tata jest obok), kroi warzywa, ale też samodzielnie się ubiera, zapinając guziki, rzepy i zamki błyskawiczne.
Samodzielne dziecko, które samo wybierze zadanie, które chce podjąć, będzie uczyć się koncentracji, która jest bardzo ważna w procesie uczenia, ale też w dorosłym życiu. Nawet żeby zrobić tak podstawową rzecz, jak listę zakupów, trzeba się skupić i łatwo o czymś zapomnieć. A im bardziej skomplikowane zadanie do wykonania, tym więcej umiejętności koncentracji (i samodzielności!) potrzeba. Taki pracownik ma bardzo dużą wartość na rynku pracy.
Pięciolatek karmiony przez rodziców łyżeczką, dziesięciolatek niepotrafiący posmarować kanapki masłem – te dzieci doświadczają potem krytyki ze strony otoczenia, często nawet bliskich (jednego z rodziców, dziadków), a to odbiera im pewność siebie i wcale też nie chcą zdobywać umiejętności, której im brakuje, bo się wstydzą. Nadmierna opiekuńczość rodzica może być tak naprawdę bardzo krzywdząca dla dziecka, chociaż niezamierzenie i wpływać na jego dorosłe życie.
Obserwowanie
Ostatnie w moim zestawieniu jest obserwowanie dziecka. Można by powiedzieć: po prostu usiądź z kawą czy herbatą na kanapie i patrz, co robi. Najlepiej zrób to teraz, albo jak będziesz mieć chwilę. Poświęć trzy minuty chociaż i tylko obserwuj. Dostrzeżesz wtedy rzeczy, na które normalnie nie zwróciłabyś uwagi, zajęta codzienną gonitwą ogarniania domu i rodziny.
To jest bardzo ważne, bo pozwala na lepsze przygotowanie i modyfikację otoczenia i materiałów, dostosowanie ich do dziecka, jego aktualnych potrzeb i zainteresowań. Długofalowo wpłynie to na pewno na rozwijanie jego indywidualnych uzdolnień i to w sposób spontaniczny i twórczy, bo to, co przygotujesz, będzie dla niego ciekawe.
Fazy wrażliwe to są te momenty, kiedy dziecko samo się czymś zainteresowało i w związku z tym najłatwiej przyswoi tą wiedzę. Różne dzieci mają swoje fazy wrażliwe (np.: na pisanie) w różnym czasie. Bez obserwowania swojego dziecka możesz coś przegapić, faza minie, a potem trudniej mu będzie się tego nauczyć. Warto też poczytać więcej i przygotować (jeśli oczywiście chcemy) odpowiednie „rekwizyty” wcześniej. Łatwiej wtedy sprawdzić, czy to już TEN moment.
Szczęście dziecka nie jest jedynym celem, do którego dążymy; chcemy także, by dziecko stawało się budowniczym samego siebie…”
Maria montessori
Na zakończenie
Można by jeszcze długo pisać o tym, jak pedagogika Montessori może wpłynąć na wychowanie dziecka, jak pomóc dziecku w budowaniu jego „ja” i stawaniu się wspaniałym dorosłym. Mój artykuł, chociaż dość długi, nie wyczerpał jeszcze tematu. Mam nadzieję, że mimo to dał obraz tego, co stoi za hasłem metody/pedagogiki Montessori i stanie się punktem zapalnym do Twoich dalszych poszukiwań. Powodzenia!
Będzie mi niezmiernie miło, jeśli zostawisz po sobie komentarz, możesz też udostępnić artykuł swoim znajomym, jeśli tylko uważasz go za wartościowy!
Pedagogika Montessori — najczęstsze pytania
Na czym polega metoda Montessori?
Na dokładnej obserwacji dziecka i podążaniu za tym, czym akurat się interesuje — zamiast realizowania z góry ustalonego programu. Filary są cztery. Przygotowane otoczenie: jasne, uporządkowane, niezagracone, z rzeczami na wysokości dziecka; to ono jest tu „najlepszym nauczycielem”. Pomoce z korektą błędu, dzięki którym dziecko samo sprawdza, czy zrobiło zadanie dobrze, bez oceny dorosłego. Wolność wyboru w wyraźnych granicach — dziecko wybiera materiał, miejsce i tempo pracy, ale zna zasady, których się nie przekracza. I samodzielność, streszczona w zdaniu Marii Montessori: „Pomóż mi samemu to zrobić”. Rola dorosłego jest w tym układzie inna niż w tradycyjnej szkole: obserwuje i podsuwa, a nie wykłada.
Kim była Maria Montessori?
Włoska lekarka, nauczycielka, filozofka i antropolożka, żyła w latach 1870–1952. Była jedną z pierwszych kobiet we Włoszech, które ukończyły studia medyczne na Uniwersytecie Rzymskim, i stworzyła „pedagogikę wychodzącą od dziecka”. Zaczynała od pracy z dziećmi z niepełnosprawnością intelektualną, a gdy jej metody okazały się skuteczne, zastosowała je u dzieci rozwijających się typowo: pierwszy Casa dei Bambini („Dom Dziecięcy”) otworzyła w 1907 roku w ubogiej rzymskiej dzielnicy San Lorenzo — była to placówka dla dzieci w wieku 3–6 lat. Przez następne czterdzieści lat jeździła po Europie, Indiach i Stanach Zjednoczonych, zakładając szkoły i szkoląc nauczycieli.
Czy w metodzie Montessori dziecko robi, co chce?
To najczęstsze nieporozumienie wokół tej metody — i odpowiedź brzmi: trochę tak, trochę nie. Dziecko rzeczywiście decyduje, którym materiałem chce pracować, gdzie (dywanik, stolik), jak długo i czy samo, czy z kimś. Ale Montessori to nie jest bezstresowe wychowanie: granice są jasno postawione i trzeba się ich trzymać — nie manipulujemy przy gniazdkach, nie bijemy innych. Różnica polega na tym, czym te granice są egzekwowane. Nie ma kar i nagród, bo prowadzą raczej do walki o władzę w rodzinie niż do efektu, na który rodzic liczy; nie ma zawstydzania ani upokarzania. Gdy dziecko zachowuje się nie tak, jak trzeba — rozmawiamy i pomagamy mu zrozumieć własne zachowanie.
Na czym polega przedszkole Montessori?
Na tych samych zasadach co Montessori w domu, tylko w grupie. Dziecko samo wybiera materiał, którym chce pracować, oraz miejsce pracy, i samo mówi, kiedy skończyło — dorosły stara się nie przerywać mu chwili skupienia. Może pracować samodzielnie albo z innym dzieckiem. Obowiązują te same granice i ta sama rezygnacja z kar i nagród. Jest też element, który zaskakuje większość rodziców: lekcja ciszy — dzieci uczą się „robić” ciszę, czyli wchodzić w stan, w którym łatwo się skupić. Brzmi to nieoczywiście przy typowym wyobrażeniu przedszkolaka jako biegającego i rozgadanego małego człowieka, a jednak działa — i nic nie stoi na przeszkodzie, żeby ćwiczyć to w domu.
Czym pomoce Montessori różnią się od zwykłych zabawek?
Zaczyna się od nazwy: w tej pedagogice mówi się o pomocach i materiale, z którym dziecko pracuje, a nie o zabawkach, którymi się bawi — bo to, co robi dziecko, jest zadaniem prowadzącym do celu, a nie byle czym. Sam materiał ma konkretne cechy: jest prosty, estetyczny i precyzyjnie wykonany, najczęściej z drewna, metalu i tkanin; ma korektę błędu, więc dziecko samo skontroluje swoją pracę; stopniuje trudność i pokazuje naraz tylko jedną umiejętność, co sprzyja koncentracji. Najbardziej znane to różowa wieża, ruchomy alfabet i złoty materiał. Te same cechy mogą mieć zwykłe zabawki i takie warto dziecku dawać. Odwrotność materiału Montessori to „grajki” — zabawki, które naraz grają, świecą i tańczą. Im więcej opcji, tym gorzej: nadmiar wrażeń prowadzi do przebodźcowania, płaczliwości i kłopotów z koncentracją i snem.
Od jakiego wieku stosuje się pedagogikę Montessori?
Od urodzenia — a najważniejsze jest pierwszych sześć lat życia. Według Marii Montessori to wtedy kształtują się główne cechy charakteru, model relacji z otoczeniem i inteligencja, bo małe dziecko ma „chłonny umysł”, który przyswaja wszystko, co mu się podsunie. Okres od 0 do 6 lat to czas największych możliwości uczenia się i nie jest to pogląd samej Montessori — zwracają na to uwagę także inni pedagodzy. Stąd bierze się pojęcie faz wrażliwych: momentów, gdy dziecko samo zainteresuje się daną umiejętnością i przyswaja ją najłatwiej. Każde dziecko ma je w swoim czasie, dlatego tak ważna jest obserwacja — faza mija, a później nauka tej samej rzeczy idzie trudniej.
Od czego zacząć Montessori w domu?
Od dwóch rzeczy, które nic nie kosztują. Po pierwsze — usiądź i przez trzy minuty obserwuj swoje dziecko. Zobaczysz rzeczy, których nie widać w codziennej gonitwie, a to one podpowiadają, co przygotować dalej. Po drugie — zmień otoczenie, bo to działa najszybciej: postaw na wysokości dziecka to, czego używa (kubek, ubrania, książki, krzesło), zostaw kilka zabawek na widoku zamiast pięćdziesięciu w skrzyni i wymieniaj je co tydzień. Dziecku łatwiej się skupić i podjąć decyzję, gdy widzi wszystko, co ma do dyspozycji, a osiem rzeczy sprząta się inaczej niż pięćdziesiąt. Trzecia rzecz to życie praktyczne — czynności, które i tak wykonujesz, zwłaszcza w kuchni; trzylatek pod okiem dorosłego robi jajecznicę od początku do końca. Gotową listę takich zajęć mamy w osobnym wpisie: życie codzienne Montessori.
Źródła
- Encyclopaedia Britannica (b.d.). Maria Montessori. britannica.com. Pobrano 20 września 2026 z https://www.britannica.com/biography/Maria-Montessori
- Guz, S. (2015). Edukacja w systemie Marii Montessori. Wybrane obszary kształcenia. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
- Miksza, M. (1998). Zrozumieć Montessori. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Czytaj więcej:
Pięknie napisane. Bardzo czytelnie i przejrzyście, a co najważniejsze podkreśla rolę rodzica w wychowaniu dziecka- zwłaszcza fragmenty o ubieraniu się czy krojeniu warzyw. Ile to razy widzi się mamusie zapinające kurtki dzieciom, aby było szybciej, a później te same dzieci nic nie potrafią i gdy stają się nastolatkami to nagle rodzic widzi problem, że jego dziecko nie chce nic zrobić. Tylko po co? Mamusia zrobi za niego.
Bardzo przydatny artykuł. Dzięki.
Dziękuję bardzo 🙂
Wspaniały wpis,ogrom wartościowej wiedzy i na pewno będę wpadać częściej. A trafiłam tutaj przez sklepik 😉 Pozdrawiam 🙂
Bardzo dziękuję 🙂
Trafiłam na ten artykuł przy okazji pisania referatu o metodzie Montessori. Bardzo przydatny do pracy oraz dla mnie jako matki afatyka, z lekkim opóźnieniem i trudnościami w samodzielności. Pomogło mi to jeszcze bardziej poszerzyć interesujące mnie zagadnienia które będę wprowadzać w wychowanie syna.
Bardzo przejrzysty pomocny artykuł. Ciekawi mnie jak w metodzie Montessori wygląda uczenie dziecka posłuszeństwa wobec rodzica, nauczyciela, właściwego podejścia do autorytetu.
Czy dzieci podążające od początku za własna ciekawością świata, uczące się w zgodzie z własnymi zainteresowaniami maja szansę nauczenia się także bardzo pomocnej w życiu umiejętności dostosowania się do sytuacji, proponowanego tematu , woli rodzica czy nauczyciela?
Czy ta metoda nie kreuje w dzieciach nadmiernego poczucia wyjątkowości, indywidualizmu? Słuchania bardziej siebie niz innych?
Dostosowywanie się do sytuacji: dziecko uczy się, jak reagować na to, co się wydarzy. Jeśli wyleje się woda, to trzeba ją wytrzeć i dziecko wie, jak się zachować, gdzie szukać ściereczki, jest sprawcze. Jeśli wychodzimy na dwór, to się odpowiednio ubieramy, reagując na zmiany pogody. Więc tak, nawet na poziomie takich codziennych wydarzeń dziecko potrafi się dostosować do sytuacji 🙂
Proponowany temat: badania wykazały, że lepiej się uczymy, gdy coś nas interesuje. Rolą rodzica czy nauczyciela jest zauważyć, że Kasia lubi kosmos. Mogą wtedy liczyć planety, zapisywać nazwy konstelacji (liczenie i pisanie jest w podstawie programowej, ale przecież można ją realizować w różny sposób). Nie znaczy to, że w przedszkolu nie ma np.: wspólnych wyjść do teatru. Materiały są częściowo stałe, a częściowo rotacyjne. Nowości budzą ciekawość. Dzieciom proponuje się pracę z danym materiałem wielokrotnie. To nie jest tak, że jak dziecko raz odmówi, to się już czegoś nie będzie proponowało.
Dostosowywanie do woli rodzica czy nauczyciela: każdemu należy się szacunek i wytłumaczenie, dlaczego coś się ma zadziać. Dziecko potrzebuje zrozumieć, dlaczego chcemy wyjść z domu, dlaczego ma umyć zęby, itd. Przy myciu zębów damy wybór, ale to będzie: czy chcesz sam umyć zęby szczoteczką, czy wolisz, żebym ja Ci pomogła? Czy sam założysz buciki, czy ja mam Ci założyć? Mycie zębów musi być, bo dbamy o nasze zdrowie. Wyjść z domu musimy, bo trzeba iść do sklepu, żeby zrobić obiad. Są też kwestie bezpieczeństwa. Nauczyciel nie pozwoli, żeby jedno dziecko biło lub gryzło drugie. „Wolność jednego człowieka kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiego człowieka”. W przypadku np.: bicia innych przez jedno dziecko nauczycielki zauważyły, że do takich sytuacji dochodzi wtedy, gdy jest jakaś zmiana (ubierają się, bo idą na spacer, idą na obiad). Postanowiły, że zawsze jedna z nich będzie bardzo blisko tego dziecka i w razie czego powstrzymywały jego ramię przed uderzeniem innego. Były rozmowy z rodzicami i szukanie przyczyny i praca z rodziną, rozmowy z dziećmi. Ale o bezpieczeństwo innych przedszkolaków trzeba było zadbać od razu. „Nasze ręce służą do czynienia dobra”: mówimy, co można robić. Nawet niemówiących żłobkowiczów uczy się, że mają pokazać ręką gest „stop”, jeśli np.: nie chcą, żeby jakieś inne dziecko je dotykało, czy przytulało. To też nie daje wolności, bo czegoś nie można, bo kolega nie pozwala 😉
Uważam, że każdy jest wyjątkowy i indywidualny. Każdy ma swój charakter i swoje talenty. Mam dwójkę i mimo, że są rodzeństwem, to każde z nich jest inne i wyjątkowe na swój sposób. Jak poznaję ich kolegów i koleżanki, to każde ma coś w sobie wyjątkowego i indywidualnego i często o tym rozmawiamy. Ktoś gra na skrzypcach, ktoś ma słuch absolutny, ktoś świetnie pływa, ktoś jest najlepszy w zbijaka z całej klasy. To wszystko to jest ogrom pracy tych osób, żeby to w sobie pielęgnować. Nie ma tu przechwalania się, jest zauważanie „już to umiesz”, „nauczyłeś się dziś tego”, „już 3 lata chodzisz na basen”, „potrafisz już zagrać kolędę na pianinie”. Mamy sąsiada, który jest niepełnosprawny i z przyjemnością słucham, jak dzieci mówiąc o nim komuś pomijają jego niepełnosprawność i mówią o tym słuchu absolutnym. Że „on to potrafi zagrać ze słuchu”.
Myślę, że słuchanie siebie jest bardzo ważne. Uważność na drugiego człowieka też. W przedszkolu montessoriańskim dzieci przygotowują same np.: jabłko, czy banana, które mają ochotę zjeść. Przygotowują talerzyk, tackę, taką krajalnicę, myją jabłko, kroją, kładą na talerzyk, sprzątają pozostałe elementy. I wtedy dzieje się magia. Idą zaproponować poczęstunek innym, bo to jest element tego „zadania”, którego mogą się podjąć w dowolnym momencie dnia. Nie siadają same zjeść całości. Zawsze mogą wziąć kolejny owoc, dla każdego starczy. I one też dostaną kawałek, jak ktoś inny pokroi.