Dziecięca apraksja mowy dotyczy 1–2 dzieci na 1000, a wśród dzieci z zaburzeniami wymowy około 2,4%. Takie dziecko to samo słowo wypowiada za każdym razem inaczej, szuka ułożenia warg i języka, a im dłuższy wyraz, tym trudniej mu go wymówić. Nie wynika to z osłabienia mięśni, tylko z kłopotu z zaplanowaniem ruchów potrzebnych do mówienia.
Apraksja bywa długotrwała, ale terapia prowadzona co najmniej dwa razy w tygodniu daje w badaniach wyraźną poprawę.
Apraksja mowy co to jest: definicja i różnica wobec innych zaburzeń mowy
Dziecięca apraksja mowy to zaburzenie, w którym dziecko ma trudność z zaplanowaniem i dokładnym wykonaniem ruchów potrzebnych do mówienia, choć jego mięśnie działają prawidłowo. Mózg ma kłopot z ustawieniem warg i języka w odpowiedniej kolejności i w odpowiednim czasie, więc dźwięki i sylaby wychodzą niedokładnie i niestale.
Tę samą nazwę nosi zaburzenie, które u dorosłych pojawia się po udarze, ale u dzieci jest to inny stan. W badaniu 106 dzieci z apraksją nie stwierdzono uszkodzeń tych obszarów mózgu, które typowo cierpią po udarze. Ten artykuł dotyczy wyłącznie dzieci.
Apraksję trzeba też odróżnić od zwykłego opóźnienia mowy i od innych wad wymowy u dzieci. Rozstrzyga o tym rodzaj błędów, które robi dziecko, a nie sama liczba wypowiadanych słów.
Objawy apraksji mowy u dziecka
Główne objawy apraksji mowy
Opisuje się trzy cechy rozpoznawcze apraksji mowy:
- niespójne błędy w głoskach: to samo słowo dziecko wymawia za każdym razem inaczej, zarówno w spółgłoskach, jak i w samogłoskach,
- zaburzone przejścia między głoskami i sylabami: dźwięki nie łączą się płynnie, mowa jest wolna, a dziecko szuka ułożenia ust, zanim wypowie głoskę,
- nieprawidłowa melodia i akcent mowy, czyli prozodia, na przykład jednakowo akcentowane sylaby.
Do tego dochodzi większa trudność z wyrazami wielosylabowymi. Czasem pojawiają się też kłopoty z ruchami mięśni twarzy przy innych czynnościach, na przykład przy żuciu albo wydmuchiwaniu nosa, co wskazuje na szerszy problem z koordynacją ruchów. Rozpoznanie wymaga oceny specjalisty, bo trzeba ocenić cały zestaw tych cech.
Pierwsze objawy apraksji mowy u małego dziecka
U wielu dzieci pierwsze sygnały widać już w niemowlęctwie. W badaniu 106 włoskich dzieci z apraksją u 85% zgłaszano brak albo niewielką ilość gaworzenia, a pierwsze słowa pojawiały się średnio w wieku około 24 miesięcy. U ponad jednej trzeciej dzieci (36,5%) opóźniony był też wczesny rozwój ruchowy.
To dzieci skierowane do kliniki, więc późne gaworzenie albo późne pierwsze słowa u pojedynczego dziecka nie muszą oznaczać apraksji. Decyduje o tym badanie logopedy.
Przyczyny apraksji mowy
Apraksja mowy nie ma jednej przyczyny: w literaturze wskazuje się przyczyny genetyczne, neurologiczne albo nieustalone. Coraz więcej dowodów przemawia za podłożem genetycznym, ale u części dzieci przyczyny nie udaje się ustalić.
Najlepiej poznano zmiany w genie FOXP2, ale wyjaśniają one tylko niewielką część przypadków, a badania genetyczne wykazują dużą różnorodność innych zmian. W badaniu 106 włoskich dzieci badanie genetyczne wykazało zmianę, którą uznano za przyczynę, u około jednej czwartej (24,5%).
Zwykły rezonans magnetyczny mózgu najczęściej nie pokazuje jednoznacznych zmian, gdy apraksja występuje bez innych zaburzeń, więc prawidłowy wynik nie przekreśla rozpoznania.
W rodzinach dzieci z apraksją często występują zaburzenia mowy, czytania i pisania: w tym samym badaniu miało je w rodzinie 63% dzieci.
Apraksja mowy a inne zaburzenia rozwoju
Apraksja często występuje razem z innymi trudnościami, najczęściej z zaburzeniami języka, czyli z trudnościami w uczeniu się słów i budowaniu zdań. Spotyka się też ADHD, autyzm i niepełnosprawność intelektualną. Samodzielna apraksja, bez innych rozpoznań, dotyczy tylko części dzieci.
W badaniu 106 dzieci około 20% miało też dyspraksję, czyli rozwojowe zaburzenie koordynacji ruchowej (DCD) i kłopoty z ruchami całego ciała. To znacznie więcej niż w całej populacji dzieci w wieku szkolnym, gdzie DCD ma 5–6%.
Przy autyzmie apraksja mowy prawdopodobnie występuje częściej u dzieci, które w ogóle nie mówią albo mówią bardzo mało. Obie trudności zaczynają się opóźnionym rozwojem mowy, dlatego we wczesnym wieku trudno je od siebie odróżnić.
Diagnoza apraksji mowy: kto i jak ją rozpoznaje
Kto rozpoznaje apraksję mowy
Apraksję mowy rozpoznaje logopeda, który ocenia rodzaj błędów w mowie dziecka. Nie ma standardowego testu przesiewowego, więc rozpoznanie opiera się na ocenie specjalisty, a czasem potwierdza się dopiero w trakcie terapii.
Wczesne rozpoznanie ma duże znaczenie, bo trwałe przypadki częściej wiążą się z innymi zaburzeniami rozwoju, z zaburzeniami języka i z trudnościami w czytaniu.
Z czego składa się badanie przy podejrzeniu apraksji
Logopeda ocenia mowę i język dziecka oraz ruchy twarzy i całego ciała. Ponieważ apraksja często występuje z innymi zaburzeniami, potrzebne bywa szersze badanie z udziałem innych specjalistów. Rezonans magnetyczny i badania genetyczne pomagają szukać przyczyny, ale samo rozpoznanie opiera się na ocenie mowy.
Terapia apraksji mowy: co działa
Jak często powinna odbywać się terapia apraksji mowy
Terapia apraksji mowy działa, jeśli odbywa się co najmniej dwa razy w tygodniu. W przeglądzie 25 badań o małym ryzyku błędu poprawa w ćwiczonych słowach była duża, a w niećwiczonych umiarkowana, gdy dziecko ćwiczyło co najmniej dwa razy w tygodniu, na co najmniej 12 spotkaniach po 45 minut. Im więcej tygodni terapii, tym lepsze efekty.
Nie ma badań, które potwierdzałyby skuteczność terapii prowadzonej rzadziej niż dwa razy w tygodniu. W praktyce dzieci często mają jedno lub dwa spotkania tygodniowo i tylko przez część roku, więc warto zapytać logopedę, czy możliwe są częstsze.
Na jednym spotkaniu liczy się też liczba powtórzeń. Zaleca się, żeby dziecko wypowiedziało ćwiczone słowa ponad 100 razy, a spotkanie, na którym dziecko mówi niewiele, raczej nie przyniesie zmian.
Metody terapii apraksji mowy z potwierdzoną skutecznością
Skuteczność potwierdzono dla ośmiu metod, między innymi ReST (trening szybkich przejść między sylabami), DTTC (dynamiczne podpowiedzi czasowe i dotykowe) i programu Nuffield. Nie wykazano, żeby któraś z nich była lepsza od pozostałych, więc przy wyborze terapii warto zapytać nie o samą nazwę metody, tylko o to, ile spotkań w tygodniu i ile powtórzeń przewiduje.
Większość badań trwała od 3 do 12 tygodni, więc o dłuższych efektach wiadomo mniej.
Czy z apraksji mowy się wyrasta
Nie ma prostej odpowiedzi. U części dzieci objawy z wiekiem słabną, bo częstość apraksji maleje z wiekiem, ale zaburzenie może też trwać przez całe życie i utrudniać naukę, kontakty z rówieśnikami, a później pracę.
Nawet gdy mowa się poprawi, trudności językowe mogą zostać: u młodzieży z apraksją opisywano zaburzenia wypowiadania się, które utrzymywały się po ustąpieniu objawów mowy. Dlatego liczy się wczesne rozpoznanie i terapia, a nie czekanie, aż dziecko samo zacznie mówić wyraźnie.
Najczęściej zadawane pytania o apraksję mowy
Co to jest apraksja mowy?
Dziecięca apraksja mowy, którą ma 1–2 dzieci na 1000, to zaburzenie planowania ruchów potrzebnych do mówienia. Dziecko ma kłopot z ustawieniem warg i języka w odpowiedniej kolejności i czasie, choć jego mięśnie działają prawidłowo, więc wypowiada słowa niedokładnie i za każdym razem inaczej.
Jakie są objawy apraksji mowy u dziecka?
Trzy główne cechy to niespójne błędy w głoskach, zaburzone przejścia między głoskami i sylabami oraz nieprawidłowa melodia i akcent mowy. Dochodzą do tego szukanie ułożenia ust i większa trudność z długimi wyrazami. We wczesnym dzieciństwie bywa to brak albo niewielka ilość gaworzenia i późne pierwsze słowa, ale o rozpoznaniu decyduje logopeda.
Czy apraksja mowy to to samo co dyspraksja?
Nie. Apraksja mowy dotyczy planowania ruchów mowy, a dyspraksja, czyli rozwojowe zaburzenie koordynacji (DCD), ruchów całego ciała. Mogą występować razem: w badaniu 106 dzieci z apraksją mowy około 20% miało też DCD.
Czy apraksja mowy to autyzm?
Nie, to dwa osobne zaburzenia, choć mogą występować razem. Apraksja prawdopodobnie częściej pojawia się u dzieci z autyzmem, które nie mówią albo mówią bardzo mało. W obu przypadkach mowa rozwija się z opóźnieniem, więc we wczesnym wieku trudno je odróżnić i potrzebna jest ocena specjalisty.
Jak często powinna odbywać się terapia apraksji mowy?
Według przeglądu 25 badań terapia działa, gdy odbywa się co najmniej dwa razy w tygodniu, na co najmniej 12 spotkaniach po 45 minut, a im dłużej trwa, tym lepsze efekty. Na jednym spotkaniu dziecko powinno wypowiedzieć ćwiczone słowa wiele razy, zaleca się ponad 100. Jeśli dziecko ma tylko jedno spotkanie tygodniowo, zapytaj logopedę o możliwość częstszych.
Czy z apraksji mowy się wyrasta?
Bywa różnie. U części dzieci objawy z wiekiem słabną, ale zaburzenie może też utrzymywać się przez całe życie, a trudności językowe mogą zostać, nawet gdy mowa się poprawi. Dlatego liczy się wczesna terapia.
Ile dzieci ma apraksję mowy?
Około 1–2 na 1000, a wśród dzieci z zaburzeniami wymowy około 2,4%. Częściej rozpoznaje się ją u chłopców, ale różnica maleje w wieku szkolnym. Z wiekiem maleje też częstość samej apraksji.
Źródła
- Alduais, A., Alfadda, H. (2024). Childhood apraxia of speech: A descriptive and prescriptive model of assessment and diagnosis. Brain Sciences, 14(6), 540. https://doi.org/10.3390/brainsci14060540
- Chilosi, A. M., Podda, I., Ricca, I. i in. (2022). Differences and commonalities in children with childhood apraxia of speech and comorbid neurodevelopmental disorders: A multidimensional perspective. Journal of Personalized Medicine, 12(2), 313. https://doi.org/10.3390/jpm12020313
- Conti, E., Retico, A., Palumbo, L. i in. (2020). Autism spectrum disorder and childhood apraxia of speech: Early language-related hallmarks across structural MRI study. Journal of Personalized Medicine, 10(4), 275. https://doi.org/10.3390/jpm10040275
- McCabe, P., Preston, J. L., Evans, P., Heard, R. (2023). A pilot randomized control trial of motor-based treatments for childhood apraxia of speech: Rapid Syllable Transition Treatment and ultrasound biofeedback. American Journal of Speech-Language Pathology, 32(2), 629–644. https://doi.org/10.1044/2022_ajslp-22-00144
- McCabe, P., Thomas, D. C., Choo, J. X. M., Heard, R., Ng, D. (2026). Does more speech therapy lead to better results in childhood apraxia of speech? A systematic review and meta-analysis of the available evidence. International Journal of Language & Communication Disorders, 61(6), e70337. https://doi.org/10.1111/1460-6984.70337
- Murray, E., McCabe, P., Ballard, K. J. (2012). A comparison of two treatments for childhood apraxia of speech: Methods and treatment protocol for a parallel group randomised control trial. BMC Pediatrics, 12, 112. https://doi.org/10.1186/1471-2431-12-112
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z logopedą ani lekarzem.
Czytaj więcej: